Digitale toegankelijkheid in je organisatie

Digitale toegankelijkheid betekent dat iedereen je online informatie en diensten kan gebruiken. Dat geldt voor websites en apps, maar ook voor documenten, formulieren, video, sociale media, intranet, nieuwsbrieven en digitale systemen.

Voor mensen met een beperking is toegankelijkheid nodig om zelfstandig mee te kunnen doen, ook online.

Denk aan mensen die blind of slechtziend zijn, doof of slechthorend zijn, moeite hebben met lezen, kleuren anders zien, geen muis kunnen gebruiken of snel overprikkeld raken.

Toegankelijkheid regel je daarom niet met een laatste controle vlak voor je live gaat of bij publicatie. Je moet het opnemen in het werk van de hele organisatie.

Waarom de hele organisatie nodig is

Digitale toegankelijkheid raakt eigenlijk bijna elke afdeling. Bestuur maakt tijd en budget vrij. Inkoop stelt eisen. Projectleiders nemen toegankelijkheid mee in de planning. Contentmakers publiceren begrijpelijke informatie. Ontwerpers zorgen voor duidelijke interactie. ICT zorgt dat systemen toegankelijk zijn en blijven. HR organiseert training.

Als een afdeling niet meedoet, blijft toegankelijkheid afhankelijk van losse mensen en goede bedoelingen. Dat is kwetsbaar!

Een organisatie die toegankelijkheid serieus neemt, zorgt daarom voor:

• steun van bestuur en management;
• duidelijke eigenaren;
• overzicht van websites, apps, documenten en systemen;
• toegankelijkheidseisen bij inkoop en ontwikkeling;
• trainingen voor medewerkers;
• regelmatige controle en opvolging;
• duidelijke afspraken voor toegankelijk publiceren;
• betrokkenheid van ervaringsdeskundigen waar dat nodig is.

Wetgeving in het kort

Voor digitale toegankelijkheid is wetgeving, die zowel voor de overheid geldt als voor bedrijven en andere organisaties. Afhankelijk van je organisatie zijn er dus mogelijk wettelijke verplichtingen om te zorgen dat je digitaal toegankelijk bent.

Voor de overheid is digitale toegankelijkheid verplicht volgens de wet Digitale Overheid. Zij moeten hun websites en apps toegankelijk maken. Ook moeten ze met een toegankelijkheidsverklaring laten zien hoe toegankelijk ze zijn.

Ook bedrijven en andere organisaties kunnen met regels voor toegankelijkheid te maken krijgen. Dat volgt onder meer uit de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte. Die wet zegt dat je niemand mag buitensluiten vanwege een functiebeperking.

Sinds 28 juni 2025 geldt daarnaast de European Accessibility Act (Europese toegankelijkheidswet) voor veel producten en diensten van bedrijven.

Denk aan webshops, bankdiensten, e-books, ticketautomaten en elektronische communicatiediensten, zoals diensten voor telefonie en internet. De precieze verplichtingen verschillen per organisatie en dienst.

Meer informatie over verschillende wetgeving rond digitale toegankelijkheid kun je lezen op de pagina Wetgeving rond digitale toegankelijkheid.

Wanneer heb je grip?

Belangrijk is dat je grip krijgt op het onderwerp, maar wanneer heb je dan grip?

Je hebt geen grip omdat er een keer een onderzoek is gedaan. Je hebt grip als toegankelijkheid onderdeel is van het gewone werk.

Dat betekent minimaal dat je weet:

• welke websites, apps, documenten en digitale diensten je hebt;
• wie eigenaar is van elk kanaal of systeem;
• hoe toegankelijk elk kanaal of systeem is;
• welke problemen er nog zijn;
• welk herstelplan daarbij hoort;
• wie verantwoordelijk is voor opvolging;
• wanneer opnieuw wordt gecontroleerd.

Stappenplan om toegankelijkheid vast te houden

Met deze stappen maak je toegankelijkheid onderdeel van het gewone werk. Begin klein, maar zorg wel dat duidelijk is wie wat doet en wanneer je controleert of het werkt.

1. Zorg voor steun van bestuur en management

Zonder steun van bestuur en management ligt toegankelijkheid vaak alleen bij enthousiaste medewerkers. Bestuur en management zorgen voor budget, tijd, prioriteit en duidelijke verantwoordelijkheid.

Om toegankelijkheid echt goed te regelen en te zorgen dat je over 6 maanden niet opnieuw hoeft te beginnen of vastloopt, is dit een hele belangrijke eerste stap. Wijs iemand aan die genoeg ruimte en opdracht heeft om verbeteringen in de hele organisatie door te voeren.

2. Maak een overzicht

Breng in kaart welke websites, apps, documenten, formulieren, portalen, nieuwsbrieven en digitale systemen de organisatie gebruikt.

Leg per item minimaal vast:

• eigenaar;
• doelgroep;
• leverancier of beheerteam;
• stand van toegankelijkheid;
• bestaande toegankelijkheidsverklaring of onderzoek;
• belangrijkste risico's;
• geplande verbetering.

3. Bepaal hoe toegankelijk alles is

Gebruik automatische tests waar dat kan, maar vertrouw daar niet volledig op. Automatische tools vinden maar een klein deel van de problemen. Combineer ze met controle door een specialist. Je kunt aanvullend ook testen met mensen met een beperking.

4. Zet toegankelijkheid in je werkprocessen

Om te zorgen dat mensen weten wat ze kunnen en moeten doen tijdens hun dagelijkse activiteiten om digitale toegankelijkheid te borgen, moet je het onderwerp terug laten komen in je dagelijkse werkprocessen. 

Toegankelijkheid moet terugkomen in:

• de start van projecten;
• inkoopeisen;
• controles van ontwerpen;
• publiceren van content;
• maken van documenten;
• afspraken voor oplevering;
• contracten;
• beheer en controle.

Als toegankelijkheid pas bij oplevering wordt gecontroleerd, ben je meestal te laat.

5. Train de mensen die eraan werken

Niet iedereen hoeft een specialist te worden. Wel moet iedereen weten wat de eigen rol is en hoe toegankelijkheid daarin past.

Een redacteur moet bijvoorbeeld weten hoe je koppen, links en alternatieve teksten bij afbeeldingen goed gebruikt. Een inkoper moet weten welke eisen in een aanbesteding horen. Een ontwerper moet contrast, focus, foutmeldingen en interactie kunnen beoordelen.

6. Controleer en verbeter regelmatig

Digitale toegankelijkheid moet je ook onderhouden. Nieuwe content, nieuwe leveranciers, nieuwe sjablonen en nieuwe functies kunnen nieuwe problemen veroorzaken.

Plan daarom regelmatige controles en bespreek de voortgang met het management. 

Functies in je organisatie

Om echt stappen te zetten op het gebied van digitale toegankelijkheid moet er in de hele organisatie aan gewerkt worden. We bekijken verschillende functies die in dit proces een rol spelen en wat ze zoal kunnen bijdragen.

Voor alle functies geldt dat het verstandig kan zijn om professioneel advies in te winnen bij een toegankelijkheidsspecialist. Ze kunnen je ondersteunen met advies, maar ook bij het beoordelen van nieuwe inkoop of het aanpassen van bestaande websites en documenten.

Bestuur en management

Bestuur en management zijn verantwoordelijk voor prioriteit, geld, tijd en richting. Zij bepalen dat toegankelijkheid geen bijzaak is. Toegankelijkheid hoort bij kwaliteit, dienstverlening en het voldoen aan wetten en regels.

Eerste actie: stel beleid en budget vast. Spreek ook af wie eigenaar is.

Veelgemaakte fout: toegankelijkheid doorgeven zonder ruimte, opdracht of tijd.

Accessibility Officer / coördinator

De accessibility officer of toegankelijkheidscoördinator bewaakt de aanpak voor de hele organisatie. Deze rol houdt overzicht, adviseert teams en volgt voortgang. De coördinator zorgt er ook voor dat toegankelijkheid een vaste plek krijgt in het werk.

Eerste actie: maak een lijst van digitale kanalen en hoe toegankelijk ze zijn.

Veelgemaakte fout: verantwoordelijk worden gemaakt voor alles, terwijl afdelingen zelf eigenaar moeten blijven van hun producten en content.

Jurist / Compliance

Juridische zaken helpt bepalen welke verplichtingen gelden en welke risico's ontstaan als digitale diensten niet toegankelijk zijn.

Eerste actie: vertaal wetgeving naar heldere interne eisen.

Veelgemaakte fout: toegankelijkheid alleen als juridisch risico behandelen, zonder duidelijke afspraken voor het werk.

Inkoop

Inkoop voorkomt dat ontoegankelijke producten en diensten de organisatie binnenkomen. Toegankelijkheid hoort in aanbestedingen, contracten, afspraken voor oplevering en gesprekken met leveranciers.

Eerste actie: neem toegankelijkheidseisen en bewijs daarvan standaard op in inkoopdocumenten.

Veelgemaakte fout: vertrouwen op een algemene belofte van de leverancier zonder toetsbare afspraken.

Projectleider / product owner

Projectleiders en product owners zorgen dat toegankelijkheid vanaf het begin onderdeel is van de opdracht. Zij nemen het op in planning, budget, afspraken voor oplevering en de afspraak wanneer werk klaar is.

Eerste actie: voeg toegankelijkheid toe aan eisen en afspraken voor oplevering.

Veelgemaakte fout: toegankelijkheid uitstellen tot vlak voor publicatie of livegang.

Contentspecialist en Communicatieadviseur

Content- en communicatiespecialisten zorgen dat informatie begrijpelijk, goed opgebouwd en bruikbaar is. Zij spelen een belangrijke rol in het aanwijzen van ontoegankelijke content, sites en apps voor inventarisatie. Zorg dat ze betrokken bent bij deze processen.

Zij letten op koppen, links, formulieren, downloads en begrijpelijke taal. Ook zorgen zij voor alternatieve teksten bij afbeeldingen en ondertiteling bij video.

Eerste actie: maak een korte redactionele checklist voor toegankelijk publiceren.

Veelgemaakte fout: toegankelijke techniek gebruiken, maar ontoegankelijke content publiceren.

Documenten-maker

Veel organisaties publiceren nog veel pdf's, Word-bestanden en presentaties. Documentmakers zorgen dat die bestanden toegankelijk zijn. Waar mogelijk kiezen zij voor HTML of EPUB, omdat dit beter toegankelijk is.

Eerste actie: bepaal welke documenten echt als download nodig zijn en welke beter als webpagina kunnen worden gepubliceerd.

Veelgemaakte fout: pdf's publiceren zonder kopstructuur, taalinstelling, tags of goede leesvolgorde.

Vormgever of UX/UI-ontwerper

Ontwerpers leggen een belangrijke basis. Zij zorgen voor voldoende contrast, duidelijke focus, bruikbare foutmeldingen, logische interactie en ontwerpen die niet afhankelijk zijn van kleur, muisgebruik of perfecte motoriek.

Eerste actie: leg toegankelijke bouwblokken vast in het designsysteem.

Veelgemaakte fout: toegankelijkheid zien als beperking van creativiteit in plaats van als kwaliteitsvoorwaarde.

ICT, beheer en ontwikkeling

ICT, beheer en ontwikkeling zorgen dat systemen technisch toegankelijk zijn en blijven. Zij testen sjablonen, bouwblokken, formulieren en koppelingen.

Eerste actie: neem toetsenbordbediening, semantische HTML, foutafhandeling en schermlezergebruik mee in code- en ontwerpcontroles.

Veelgemaakte fout: alleen automatische tests draaien en denken dat daarmee alles is afgedekt.

HR en opleidingsadviseur

HR helpt om kennis stap voor stap op te bouwen. Toegankelijkheid hoort bij inwerken, functieprofielen, trainingen en vacatures.

Eerste actie: bepaal per functiegroep welke toegankelijkheidskennis nodig is.

Veelgemaakte fout: een eenmalige training organiseren zonder vervolg of toepassing in het werk.

Praktische checklist om te starten

Gebruik deze checklist als startpunt:

• Is er steun van bestuur en management?
• Is er een verantwoordelijke met genoeg ruimte en opdracht?
• Is er een actueel overzicht van websites, apps, documenten en systemen?
• Is per kanaal duidelijk wie eigenaar is?
• Staan toegankelijkheidseisen in inkoopdocumenten en contracten?
• Is toegankelijkheid vanaf de start onderdeel van nieuwe projecten?
• Zijn contentmakers getraind in toegankelijk publiceren?
• Is duidelijk wanneer HTML beter is dan pdf?
• Worden automatische controles gecombineerd met controles door specialisten?
• Worden ervaringsdeskundigen betrokken bij belangrijke diensten?
• Is er een herstelplan voor bekende problemen?
• Wordt voortgang regelmatig besproken?

Meer lezen over dit onderwerp?

Wil je meer weten over deze functies en hoe ze in je organisatie bij dragen aan digitale toegankelijkheid? Lees dan het boekje "Digitale toegankelijkheid in jouw organisatie: wie doet wat?" dat Logius / DigiToegankelijk hierover publiceerde.

Digitale toegankelijkheid in je organisatie: Wie doet wat? (tweede druk, 1mb, pdf)